نمائی از بازار تکاب و قدمت بازار تکاب ........... منبع خبری شیز تکاب
بازار تکاب یکی از قدیمی ترین و تاریخی ترین مکانهای شهر تکاب است كه تلفيقي از تاريخ و فرهنگ مردم اين ديار را در خود جاي داده.
پایگاه خبری تحلیلی شیز - بازار واژهای فارسی است و ریشه آن در زبان پهلوی بهاچار به معنی مکان قیمتها است. از نظر تاریخی، بازار به محلی اطلاق میشود که خریداران و فروشندگان برای مبادله کالا یا خدمات به آن مراجعه میکنند.
مجموعه بازار در ایران از دوران ساسانیان در شهرهایی که رونق بازرگانی داشتند شکل گرفت. بازار به عنوان نهادی اقتصادی اجتماعی استخوانبندی شهر و روستاهای بزرگ به شمار میرود.
هسته ابتدایی بیشتر بازارها در حوالی دروازه مهم شهر تشکیل شده و در امتداد مسیرهای اصلی گسترش و ادامه مییافت. شکلگیری بازار و نحوه توسعه و ساماندهی فضاها، به کارکرد و رشد اقتصادی آن بستگی داشته است.
تکاب شهر کوچکی است به دور از هیاهو و شلوغی شهرهای دیگر اما این شهرکوچک و قدیمی مشکلات و نارسایی های خاص خود را دارد. مشکلاتی که آنقدرتکراری شده که دیگربرایمان عادی و به ویژگی بارز شهرتبدیل شده است و شاید کمتر ذهنمان را به خود مشغول ساخته است .
دراین میان و درطول زمان و از روزی که روستای (تیکان تپه) درمسیرتوسعه کالبدی قرار گرفت وچهره شهری به خود گرفت همواره عناصری را در بطن خود دارا بوده که به عنوان عناصرهویت بخش آن به شمارمي آیند. از مهمترین عناصر می توان به مسجد جامع، کاروانسرا، حمام های قدیمی شهر، قلعه سردار و مهم تراز همه بازار شهر تکاب را نام برد. بازاری که بزرگترین بازار روباز کشور است و بازاری با سبک معماری خاص و با درب های چوبی هلالی شکل و زیبا که در نوع خود بی نظیر است ، شاهدی بر قدمت شهر و عمق تفکر و اندیشه والای معماران و طراحان وقت می باشد. و این عناصر درگذشته این شهر به دلیل نظم و ترتیب خود زیبایی خاصی به شهرداده بودند. اما باگذشت زمان وافزایش جمعیت شهر به مرور شهرو سیمای شهری آن دچار آشفتگی فراوانی شد که تاامروز نیز گریبان این شهرکوچک می باشد.
اما بازار تاریخی و بزرگ شهر تکاب با دکان ها، مساجد و کاروانسرای تاریخی در حالی به عنوان بزرگترین بازار روباز کشور شناخته میشود که در سالهای گذشته عوامل طبیعی و انسانی باعث تخریب بخشهایی از آن شده است.
از سوی دیگر نبودن تعامل و همکاری بین سازمان میراث فرهنگی و برخی از دستگاه های ذی ربط، روند مرمت و حفظ این بنای تاریخی را با مشکل مواجه کرده است.
بافت تاریخی ابزاری کالبدی-نظری و روش شناختی برای مشخص نمودن هویت تاریخی است –واکاوی هویت تاریخی و هویتیابی تاریخی مقدم بر هویت یابی فرهنگی و اجتماعی است. برای مشخص شدن موضوع کمی ملموس تر به اوضاع شهرمان تکاب و بافت ارزشمند آن می پردازیم.
بازار رو باز تکاب در سال 1328 تا سال 1338 توسط معمار معروف شهر تبریز استاد غلام حسین معمار باشی تبریزی به دستور ساعد السطان افشار (فتحعلی خان افشار) در چهار خیابان اصلی به مرکزیت چهارراه فعلی تکاب ساخته شد . درهای زیبا و چوبی به روش پیمون بندی و یا به اصطلاح امروزی "طراحی صنعتی" ساخته شدن. نجار آن نیز استاد کربلایی محمد نجار تبریزی بود.
امروزه در خیابانهای امام و انقلاب فعلی آثاری از این بازار روباز (مغازهها) قابل رویت می باشد.بازاری زیبا و حیاتی که نقش اقتصادی در شهر را ایفا می کند.
در واقع پیشرفت فیزیکی کالبدی شهر تکاب به واسطه این بازار بوده و دور تا دور آن فضای شهری شکل گرفته است.متریال (مصالح) این بازار،چوب بعنوان تیر و خشتی قالبی (آجر) سازه آن را شکل می دهد. نکته قابل توجه در معماری این بازار اندازه مغازهها میباشد که نسبت به کاربری و متراژ زمین طراحی شده به طور کلی به شکل مستطیلی به ابعاد 3 در 7 و به ارتفاع 3.5 متر میباشد . و با آجرکاری بسیار زیبا و با سردرهای منحصر به فرد هویت اقتصادی خوبی به خیابانهای شهر تکاب داده است.
اما ساختار معماری کنونی بازار تکاب برخلاف گذشته درخشان و ارزشمند خود دیگر هیچ نوع مشخصه ای را تداعی نمی کند و در واقع آنچه که ازسازمان فضایی و محیط کالبدی بازار درپیش روی ماست، احجامی مکعبی(قوطی کبریتی) ،تک عملکردی ، بدون دید و منظر و هویت کالبدی و نا زیبا می باشد.
اما گذشته شهر ما چیزی برخلاف این موارد را بازگو می کند. بناهای قدیمی موجود در بازار شهر نشان می دهد که گذشته شهر ما با ساختار و بافت های همگون و نسبتا سنتی، مطابق با شرایط اقلیمی، نیازها و عقاید مذهبی مردم شکل گرفته است و نوعی تعادل و توازن میان صورت و محتوا وجود داشت.
تاسف بار ترین نکته، دخل و تصرف در بافت تاریخی بازار قدیمی تکاب می باشد، به گونه ای که عملا دربسیاری ازقسمت ها چهره تاریخی آن نابود شده و از هم گسسته شده است. و هیچگونه نظارتی بر آن صورت نمی گیرد و این در حالی است که در اکثر شهرهای ایران هرگونه دخل و تصرف و برهم زدن بافت تاریخی کالبدی شهر عملا غیر ممکن و تحت ضوابط خاص است.
متاسفانه دستگاههايي متولی اين امور يا در اثر غفلت و يا به خاطر درگيري با مسائل ديگري كه شاید اولويت بيشتري براي آنها دارند!!! از ساماندهي سيما و منظر بازار قدیمی و هويت بخشي به آن چشم پوشيدهاند. شرایط به نحويست كه اكنون امور مربوط به سيما و نماي دکان ها و تصميمگيري درخصوص آن را سلايق مالكان و سازندگان اين بناها تعيين ميكند حال آنكه همة شهروندان خواسته يا ناخواسته، در معرض سيما و منظر فضاهاي شهري قرار دارند و از آن تأثير ميپذيرند.
در واقع جدای از مسئولیتی که برعهده مدیریت شهری قراردارد، این مردم و شهروندان تکابی هستند که باید با حضور فعال خود و اعمال نظارت و یا انتخاب در مقابل دخل و تصرف های نادرست در سیمای بازار قدیمی شهر از هویت فرهنگی، اجتماعی و تاریخی خود دفاع و رابطه سیما و محتوا را به شکلی متعالی در شهر برقرار سازند و حفظ کنند.
حال این وظیفه سنگین بر دوش شورای شهر و مدیریت شهری جدید است که بار دیگر تکاب عزیز را به جایگاه واقعی خود در زمینه هویت و سیمای شهری برساند. این امر زمانی محقق خواهد شد که با مشارکت فعالانه شهروندان همراه گردد.